Morsowanie a depresja sezonowa u seniorów
Depresja sezonowa (SAD – Seasonal Affective Disorder) jest formą depresji pojawiającej się najczęściej jesienią i zimą, gdy:
-
spada dostęp do światła słonecznego,
-
obniża się poziom witaminy D,
-
pogarsza się rytm okołodobowy,
-
rośnie izolacja społeczna.
Seniorzy są bardziej podatni na SAD, ponieważ zimą mniej wychodzą z domu, rzadziej mają kontakt z innymi i są bardziej wrażliwi na niedobór światła.
Morsowanie może pomóc seniorom z SAD poprzez:
-
ekspozycję na światło dzienne, bo sesje odbywają się na zewnątrz,
-
kontakt z grupą, przeciwdziałający izolacji,
-
aktywację układu endorfinowego, przeciwdziałającego obniżeniu nastroju,
-
usprawnienie rytmu dnia, bo morsy działają rutynowo i o stałych porach.
Nie jest to jednak terapia sama w sobie, lecz raczej wspierający element profilaktyki.
Aspekt społeczny – wspólnoty morsów jako antidotum na samotność
Jednym z najważniejszych, a często pomijanych aspektów morsowania jest jego wymiar społeczny. Większość morsów nie kąpie się samotnie – funkcjonują w grupach, klubach, społecznościach lokalnych. Senior, który wchodzi do świata morsowania, nie tylko zanurza się w wodzie, ale też:
To wyjątkowo ważne, ponieważ samotność i izolacja są jednym z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego w starości. Według licznych badań przewlekła samotność zwiększa ryzyko depresji, lęku, a nawet chorób somatycznych takich jak choroby serca.
W grupach morsowych seniorzy mogą pełnić role społeczne – nie tylko „uczestnika”, ale też:
Ta aktywizacja społeczna wzmacnia poczucie sensu i wartości.
Budowanie poczucia sprawczości i wiary w siebie
Jednym z trudniejszych elementów starości jest utrata sprawczości – wynikająca z chorób, zależności od opiekunów, ograniczeń fizycznych czy emerytury. Seniorzy często mówią, że „niewiele już od nich zależy”.
Morsowanie w tym kontekście działa jak trening psychiczny:
-
wymaga przełamania strachu,
-
stawia wyzwania adaptacyjne,
-
daje odczuwalne efekty natychmiast („udało się!”),
-
jest obserwowalne przez innych,
-
buduje nowe kompetencje.
Seniorzy morsujący często mówią:
-
„Odzyskałem energię”
-
„Czuję, że znów mogę coś osiągnąć”
-
„Pokonałem siebie”
-
„Zrobiłem coś, czego nie robią inni”
Dla wielu z nich jest to symboliczny sposób odzyskiwania kontroli nad życiem.
Wpływ morsowania na sen i regenerację psychiczną
Sen jest fundamentem zdrowia psychicznego, a u seniorów bywa zaburzony przez:
Badania sugerują, że ekspozycja na zimno może regulować sen poprzez:
Seniorzy morsujący często zauważają, że:
-
łatwiej zasypiają,
-
śpią głębiej,
-
rzadziej budzą się w nocy,
-
budzą się z większą energią,
-
mają bardziej stabilne samopoczucie poranne.
Sen i rytm dobowy to kluczowe elementy zdrowia psychicznego, które zimno może wspierać.
Czy morsowanie może być formą terapii?
Choć morsowanie nie jest formalną metodą terapeutyczną w psychiatrii, w praktyce coraz więcej:
-
psychologów,
-
psychoterapeutów,
-
trenerów mentalnych,
-
fizjoterapeutów,
-
lekarzy rehabilitacji
poleca je jako element wspierający radzenie sobie ze stresem i depresją sezonową. W Skandynawii morsowanie jest częścią szeroko rozumianej higieny psychicznej.
Dla kogo morsowanie nie jest odpowiednie? – ryzyko psychofizyczne
Nie każdy senior może morsować. Przeciwwskazania obejmują m.in.:
-
niestabilne choroby sercowo-naczyniowe,
-
świeże zawały lub udary,
-
ciężkie niewydolności krążenia,
-
zaburzenia rytmu serca,
-
niekontrolowane nadciśnienie,
-
zespół Raynauda,
-
neuropatie,
-
zaawansowane choroby tarczycy,
Osoby z depresją głęboką lub epizodami lękowymi także powinny skonsultować morsowanie ze specjalistą, ponieważ stres termiczny może wywołać nieprzewidywalne reakcje.
Jak bezpiecznie wprowadzić seniora do morsowania?
Najważniejsze zasady:
-
Konsultacja z lekarzem
-
Stopniowe oswajanie z zimnem (najpierw naprzemienne prysznice)
-
Nigdy samodzielnie
-
Krótki czas zanurzenia
-
Stałe ogrzewanie po wyjściu
-
Brak alkoholu
-
Odpowiednia odzież i przygotowanie
Bezpieczeństwo wpływa także na psychikę – poczucie zagrożenia niweluje efekt relaksacyjny.
Dlaczego właśnie seniorzy tak często zakochują się w morsowaniu?
Z perspektywy psychologicznej odpowiedzią jest kombinacja czynników:
-
prostota aktywności,
-
brak barier finansowych,
-
silny efekt emocjonalny,
-
szybkie poczucie sukcesu,
-
wspólnota i integracja,
-
poprawa energii i nastroju,
-
możliwość udowodnienia sobie „znowu mogę”.
Nie ma tu oceniania, porównywania, presji – każdy morsuje „jak umie”.
Morsowanie jako wsparcie psychiczne seniora
Morsowanie to dla seniora nie tylko aktywność fizyczna, ale:
-
narzędzie budowania odporności psychicznej,
-
naturalny poprawiacz nastroju,
-
profilaktyka depresji sezonowej,
-
model aktywizacji społecznej,
-
element higieny emocjonalnej,
-
impuls do działania,
-
źródło endorfin i poczucia sprawczości.
Odpowiednio prowadzone morsowanie może poprawić jakość życia w wielu wymiarach: od emocji, przez sen, po relacje społeczne i poczucie zadowolenia z życia. Nie zastąpi psychoterapii ani farmakologii tam, gdzie są one konieczne, ale może stać się ważnym elementem profilaktyki i codziennej troski o psychiczne zdrowie seniorów.
