Lekarz geriatra w obliczu zmian społecznych: rosnące potrzeby, malejące zasoby
Coraz więcej osób w Polsce przekracza 65. rok życia, a system ochrony zdrowia nie nadąża za rosnącym zapotrzebowaniem na wyspecjalizowaną opiekę. W centrum tej zmiany znajduje się lekarz geriatra, którego rola będzie w najbliższych latach kluczowa dla jakości życia seniorów i wydolności całego systemu.
Jaka jest rola geriatry w leczeniu seniorów?
Geriatria to dziedzina medycyny zajmująca się kompleksową opieką nad osobami starszymi, u których współistnieje wiele chorób przewlekłych, problemów funkcjonalnych oraz trudności poznawczych. Lekarz geriatra nie skupia się na jednym narządzie czy jednostce chorobowej, lecz na całym pacjencie, czyli jego sprawności, samodzielności, bezpieczeństwie farmakoterapii i jakości życia.
W pracy geriatry szczególne znaczenie ma ocena tzw. zespołów geriatrycznych, które nie są pojedynczymi chorobami, lecz złożonymi problemami zdrowotnymi:
- upadki i zaburzenia równowagi,
- otępienie i zaburzenia pamięci,
- wielolekowość (polipragmazja),
- niedożywienie i utrata masy mięśniowej,
Geriatra analizuje, które objawy wynikają z procesu starzenia, a które są skutkiem chorób możliwych do leczenia. Jego zadaniem jest także ograniczanie liczby leków do niezbędnego minimum, aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych. Dzięki temu senior może dłużej zachować sprawność i niezależność, a hospitalizacje stają się rzadsze i krótsze.
Geriatra w polskim systemie ochrony zdrowia. Dlaczego specjalistów jest za mało?
W Polsce liczba geriatrów jest niewystarczająca w stosunku do potrzeb starzejącego się społeczeństwa. Przy rosnącej populacji osób po 70. i 80. roku życia dostęp do tej specjalizacji jest ograniczony, a wielu pacjentów trafia pod opiekę geriatry dopiero w zaawansowanym stadium problemów zdrowotnych. Przyczyn tego stanu jest kilka:
- niewielka liczba miejsc szkoleniowych w specjalizacji,
- niska świadomość znaczenia geriatrii wśród pacjentów i decydentów,
- brak oddziałów geriatrycznych w wielu regionach kraju,
- przeciążenie internistów opieką nad seniorami,
- niedostateczne finansowanie opieki długoterminowej.
W praktyce oznacza to, że osoby starsze są leczone fragmentarycznie przez różnych specjalistów, bez koordynacji terapii. Każdy lekarz skupia się na swoim obszarze, co prowadzi do nadmiernego przepisywania leków i pomijania problemów funkcjonalnych. Brak geriatry w procesie leczenia powoduje, że system reaguje dopiero wtedy, gdy senior traci samodzielność lub wymaga hospitalizacji.
Geriatria jako specjalizacja przyszłości. Dlaczego jej znaczenie będzie rosło?
Geriatria jest jedną z tych dziedzin medycyny, których znaczenie będzie systematycznie wzrastać w najbliższych dekadach. Wynika to bezpośrednio z demografii, ale również ze zmiany podejścia do leczenia osób starszych, czyli od modelu interwencyjnego do modelu profilaktyczno-koordynowanego. W przyszłości rola geriatry będzie kluczowa, ponieważ:
- liczba seniorów wymagających opieki będzie dynamicznie rosła,
- konieczne będzie ograniczanie hospitalizacji poprzez opiekę ambulatoryjną,
- coraz większe znaczenie będzie miała koordynacja leczenia wielu chorób,
- system będzie musiał skupiać się na utrzymaniu samodzielności pacjentów,
- wzrośnie potrzeba opieki długoterminowej i środowiskowej.
Geriatra staje się więc lekarzem, który nie tylko leczy, ale zarządza procesem starzenia się pacjenta w sposób bezpieczny i przemyślany. To specjalizacja odpowiadająca na realne wyzwania społeczne, dlatego jej rozwój jest nieunikniony. W nadchodzących latach geriatria będzie jednym z filarów funkcjonowania systemu ochrony zdrowia w Polsce.
