Czym jest paluch koślawy? — objawy, leczenie
Paluch koślawy, zwany również haluksem (łac. hallux valgus), to jedna z najczęstszych deformacji stopy dotycząca ustawienia dużego palca, gdzie pierwsza kość śródstopia odchyla się do wewnętrznej strony, a paluch ku pozostałym palcom. Deformacja postępuje stopniowo i — jeśli nie zostanie odpowiednio leczona — prowadzi do bólu, trudności w chodzeniu, a w zaawansowanych stadiach do zmian zwyrodnieniowych. W tym artykule omówimy, czym jest paluch koślawy, jakie objawy się z nim wiążą, oraz jakie są opcje leczenia.
Co to jest paluch koślawy
Paluch koślawy (haluks) to deformacja stawu śródstopno-paliczkowego dużego palca. Pierwsza kość śródstopia (I kość śródstopia) odchyla się przyśrodkowo (w stronę osi ciała), natomiast paluch odchyla się bocznie, ku pozostałym palcom.
Etiologia: najczęstsze przyczyny to:: predyspozycje genetyczne, nieprawidłowa biomechanika stopy (np. płaskostopie poprzeczne lub podłużne), nadwaga, noszenie niewłaściwego obuwia (ciasne czubki, wysokie obcasy), choroby reumatyczne, urazy, przeciążenia.
Objawy palucha koślawego
Objawy zależą od stopnia deformacji, czasu trwania i indywidualnych cech osoby. Oto najczęstsze:
- wybrzuszenie (wyniosłość kostna) po wewnętrznej stronie stopy u podstawy dużego palca;
- ból w miejscu tej wyniosłości, szczególnie przy noszeniu ciasnego obuwia lub podczas chodzenia;
- obrzęk, zaczerwienienie skóry nad stawem śródstopno-paliczkowym;
- oprócz deformacji palucha może dochodzić do ograniczenia ruchomości stawu;
- trudności w dobraniu wygodnego obuwia — stopa może się poszerzyć;
- modzele i odciski w miejscach, gdzie dochodzi do tarcia;
- odczuwalny dyskomfort nawet podczas chodzenia po miękkim podłożu;
przy zaawansowanych zmianach może pojawić się deformacja pozostałych palców (np. palce młotkowate), co pogarsza funkcję stopy.
Sprawdź artykuł: https://www.cmmedicum.com/paluch-koslawy-jak-go-rozpoznac/
Diagnostyka
Aby ocenić stopień palucha koślawego i dobrać odpowiednie leczenie, przeprowadza się:
- wywiad medyczny: kiedy pojawiły się pierwsze objawy, jakie są dolegliwości bólowe, czy deformacja pogłębia się, jakie obuwie pacjent nosi, styl życia, obciążenia;
- badanie fizykalne stopy: oglądanie, palpacja, ocena ruchomości palucha, sprawdzanie, czy są modzele/odciski;
- badanie obrazowe: najczęściej zdjęcie rentgenowskie stopy (na stojąco), pozwalające ocenić kąt odchylenia pierwszej kości śródstopia, kąt palucha, ewentualne zmiany zwyrodnieniowe.
Leczenie
Leczenie palucha koślawego można podzielić na zachowawcze i operacyjne. Właściwy wybór zależy od stopnia zaawansowania, objawów bólowych, funkcjonalności oraz preferencji pacjenta.
a) Leczenie zachowawcze
Celem leczenia zachowawczego jest złagodzenie bólu, spowolnienie postępu deformacji i poprawa komfortu życia:
- modyfikacja obuwia: noszenie butów o szerokim czubku, unikanie wysokich obcasów;
- stosowanie wkładek ortopedycznych, separatorów łączonych
- ćwiczenia: m.in. rozciąganie, odwodzenie palucha, wzmacnianie mięśni stopy;
- fizykoterapia: zabiegi przeciwzapalne i przeciwbólowe;
- pielęgnacja skóry, ochrona miejsc podatnych na tarcie — plastry, ochraniacze;
- kontrola masy ciała i unikanie nadmiernych obciążeń stopy.
b) Operacja palucha koślawego
Operacja palucha koślawego jest wskazana, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi ulgi, deformacja jest zaawansowana bądź ból ogranicza codzienne funkcjonowanie Pacjenta.
Metody operacyjne: istnieje wiele technik, wybór zależy od anatomii stopy oraz stopnia zaawansowania koślawości i zmian zwyrodnieniowych stawu śródstopno-paliczkowego. Najpopularniejszymi metodami są osteotomie kości śródstopia oraz artrodeza stawu MTP I.
Po operacji konieczne jest noszenie specjalnego obuwia odciążającego operowane miejsce przez około 6 tygodni (w zależności od wykonanej metody).
Rehabilitacja po operacji
Operacja to tylko część leczenia. Kluczowym elementem przywrócenia Pacjenta do pełnej sprawności jest specjalistyczna rehabilitacja polegająca m.in. na:
- odpowiednio dobranych ćwiczeń dostosowanych do etapu pooperacyjnego
- odpowiednim doborze obuwia
- zastosowaniu zabiegów fizykalnych
Podsumowanie
Paluch koślawy to deformacja stopy, która może znacząco obniżać komfort życia, ale przy odpowiedniej diagnostyce i leczeniu można ją skutecznie leczyć. Jeśli dolegliwości są niewielkie — warto zacząć od metod zachowawczych. Jeśli deformacja jest bardziej zaawansowana, operacja palucha koślawego może przywrócić prawidłowe ustawienie palca, zmniejszyć ból i poprawić funkcję stopy. Kluczowa jest współpraca pacjenta z ortopedą, przestrzeganie zaleceń rehabilitacyjnych i wybór odpowiedniego obuwia.
