23 lutego - Dzień Walki z Depresją
23 lutego w Polsce obchodzimy Dzień Walki z Depresją. To szczególna data w kalendarzu zdrowia publicznego – dzień refleksji, edukacji i solidarności z osobami zmagającymi się z chorobą, która może dotknąć każdego, niezależnie od wieku. W kontekście portalu skierowanego do seniorów to święto nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ depresja w wieku dojrzałym i podeszłym bywa często nierozpoznana, bagatelizowana lub mylona z naturalnymi oznakami starzenia się. Tymczasem depresja nie jest ani słabością charakteru, ani przejściowym kryzysem, ani nieuniknioną częścią starości. Jest chorobą – poważną, ale możliwą do skutecznego leczenia.
Depresja to zaburzenie nastroju, które wpływa na sposób myślenia, odczuwania i codziennego funkcjonowania człowieka. To coś znacznie więcej niż chwilowy smutek czy gorszy dzień. Objawy mogą utrzymywać się tygodniami, miesiącami, a nawet latami, znacząco obniżając jakość życia. Według danych publikowanych przez Światowa Organizacja Zdrowia depresja należy do najczęstszych chorób psychicznych na świecie i jest jedną z głównych przyczyn niesprawności. Dotyka osób w każdym wieku, również seniorów. U osób starszych może jednak przyjmować nieco inną postać niż u ludzi młodszych. Często nie dominuje wyraźny smutek, lecz przewlekłe zmęczenie, brak energii, utrata zainteresowań, problemy ze snem, dolegliwości bólowe czy pogorszenie pamięci i koncentracji. Zdarza się, że senior zgłasza się do lekarza z powodu objawów fizycznych, a ich prawdziwym źródłem okazuje się właśnie depresja.
Wciąż pokutuje przekonanie, że w starszym wieku „normalne” jest poczucie przygnębienia, wycofania czy utraty radości życia. Wiele osób powtarza, że w ich wieku to zrozumiałe, iż człowiek nie cieszy się już tak jak dawniej. Tymczasem przewlekły smutek i brak nadziei nie są naturalnym elementem starzenia się. Trudności w rozpoznaniu depresji u seniorów wynikają z nakładania się objawów choroby na typowe zmiany związane z wiekiem, z obecności chorób przewlekłych oraz z utrwalonych stereotypów. Starsze pokolenia rzadziej mówią o problemach psychicznych, często wstydzą się prosić o pomoc i próbują radzić sobie same. Dodatkowo izolacja społeczna sprawia, że nie ma kto zauważyć niepokojących zmian.
W życiu osób starszych często dochodzi do trudnych wydarzeń, takich jak utrata współmałżonka, odejście przyjaciół, pogorszenie stanu zdrowia, przejście na emeryturę czy ograniczenie samodzielności. Każde z tych doświadczeń może stać się czynnikiem ryzyka rozwoju depresji. Nie oznacza to jednak, że smutek po stracie czy lęk przed chorobą zawsze przerodzą się w chorobę. Wielu seniorów, mimo bolesnych przeżyć, zachowuje równowagę psychiczną dzięki wsparciu bliskich, aktywności i poczuciu sensu życia. Kluczowe jest jednak to, aby nie ignorować sygnałów ostrzegawczych.
Objawy depresji u seniora mogą być subtelne i łatwe do przeoczenia. Utrzymujący się przez dłuższy czas obniżony nastrój, brak radości z rzeczy, które wcześniej sprawiały przyjemność, wycofanie z kontaktów społecznych, zaniedbywanie codziennych obowiązków, zaburzenia snu czy apetytu, a także poczucie beznadziei powinny skłonić do konsultacji z lekarzem. Szczególnie niepokojące są wypowiedzi sugerujące, że dana osoba nie widzi sensu życia lub że chciałaby zasnąć i się nie obudzić. Takich słów nie wolno bagatelizować ani tłumaczyć „gorszym dniem”.
W wieku senioralnym depresja często współwystępuje z chorobami somatycznymi. Może pogarszać przebieg chorób serca, utrudniać kontrolę cukrzycy, obniżać motywację do rehabilitacji i wpływać na skuteczność leczenia. Z drugiej strony przewlekły ból i ograniczenia ruchowe sprzyjają obniżeniu nastroju. Powstaje błędne koło, w którym zdrowie fizyczne i psychiczne wzajemnie na siebie oddziałują. Dlatego tak ważne jest holistyczne podejście do pacjenta i uwzględnianie zarówno jego stanu somatycznego, jak i emocjonalnego.
Warto podkreślić, że depresję można skutecznie leczyć także w starszym wieku. Nowoczesne leki przeciwdepresyjne są bezpieczne, choć wymagają odpowiedniego doboru i kontroli lekarskiej, zwłaszcza gdy pacjent przyjmuje inne preparaty. Równie ważna jest psychoterapia, która pomaga uporządkować emocje i nauczyć się radzenia sobie z trudnościami. Ogromne znaczenie ma także wsparcie społeczne oraz aktywizacja. Leczenie psychiatryczne i psychologiczne w ramach publicznej opieki zdrowotnej finansuje między innymi Narodowy Fundusz Zdrowia, a do lekarza psychiatry nie jest wymagane skierowanie. Ta wiedza wciąż nie jest powszechna, dlatego warto ją przypominać, zwłaszcza w kontekście Dnia Walki z Depresją.
Jednym z najpoważniejszych problemów współczesności jest samotność osób starszych. Brak regularnych kontaktów, poczucie izolacji i przekonanie o byciu niepotrzebnym znacząco zwiększają ryzyko depresji. Wiele osób starszych mieszka samotnie, a kontakt z rodziną ogranicza się do sporadycznych rozmów telefonicznych. Dlatego tak ważne jest, aby bliscy wykazywali inicjatywę i interesowali się codziennością seniorów. Czasem zwykła rozmowa, wspólne wyjście na spacer czy pomoc w załatwieniu spraw urzędowych może przywrócić poczucie więzi i bezpieczeństwa.
Seniorzy również mogą aktywnie dbać o swoje zdrowie psychiczne. Regularny rytm dnia, umiarkowana aktywność fizyczna dostosowana do możliwości, przebywanie na świeżym powietrzu oraz utrzymywanie kontaktów społecznych sprzyjają dobremu samopoczuciu. Równie istotne jest angażowanie się w działania, które dają poczucie sensu i sprawczości. Może to być opieka nad wnukami, działalność w klubie seniora, wolontariat czy rozwijanie pasji odkładanych wcześniej na później. Poczucie, że jest się potrzebnym i że ma się wpływ na swoje życie, stanowi jeden z najważniejszych czynników chroniących przed depresją.
Bliscy i opiekunowie odgrywają kluczową rolę w dostrzeganiu pierwszych objawów choroby. Zamiast bagatelizować zmiany w zachowaniu seniora, warto okazać zrozumienie i zaproponować wspólną wizytę u specjalisty. Słowa wsparcia i akceptacji mogą przełamać lęk przed szukaniem pomocy. W Polsce działa również Centrum Wsparcia dla Osób w Kryzysie Psychicznym, gdzie można bezpłatnie uzyskać pomoc psychologiczną. Świadomość istnienia takich miejsc bywa pierwszym krokiem do wyjścia z kryzysu.
Dzień Walki z Depresją, obchodzony 23 lutego, ma ogromne znaczenie edukacyjne. Przypomina, że zdrowie psychiczne jest równie ważne jak fizyczne, że depresja jest chorobą wymagającą leczenia i że nikt nie powinien pozostawać z nią sam. W przypadku seniorów to także apel o większą uważność społeczną i o przełamywanie stereotypów dotyczących starości. Każdy człowiek, niezależnie od wieku, ma prawo do radości, spokoju i poczucia bezpieczeństwa.
Nie jest prawdą, że na poprawę samopoczucia w starszym wieku jest już za późno. Właściwa diagnoza, odpowiednie leczenie oraz wsparcie otoczenia mogą znacząco poprawić jakość życia nawet po siedemdziesiątce czy osiemdziesiątce. Dlatego 23 lutego warto nie tylko mówić o depresji, ale także zachęcać do działania – do rozmowy, do wizyty u lekarza, do zainteresowania się losem samotnego sąsiada. Bo troska o zdrowie psychiczne seniorów to wyraz szacunku dla ich życia, doświadczenia i godności.
